ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ( ਬਸਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ )

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਘੋਖਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸਣ ਕਰਨ ਦੀ ਇਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਰਗਰਮ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਖੜਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਸੁਰਤ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪਕਿਆਈ ਆਈ। ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਪਤਨ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਪਿਛਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਕੰਮ ਦੇਖਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਰਹੀਆਂ ਘਾਟਾਂ-ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕੁਝ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਤ ਕੰਮ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਡਾ. ਪਰੇਮ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨਾ ਹੋਈ।